Biðskýlið

Afsakið, en vér deilum sömu bið, í það minnsta undir yfirborðinu. Er það ekki fjarkinn? Jú, tíu mínútur. Hann er kaldur í dag, og ef til vill má verma böndin með stuttu samtali?

Veri yður óbrugðið, en skiptimiðinn minn er reyndar löngu útrunninn. Ég kom ekki hingað til að flakka um í hvæsandi nöðru. Nei, ég segi svona. Ég hef í seinni tíð lært að meta strætisvagna að nýju. En það hefur ekki alltaf verið þannig. Svona ökum vér sjálfir í hringi!

Ég kom aðeins í biðskýlið til að tala við yður. Nei, þér misskiljið. Ég boða hvorki mormónatrú né pólitískar umbætur. Aðeins samtal á milli tveggja bíðandi sálna. Bíðum vér ekki öll, þegar út í það er farið?

Þér snúið höfðinu og horfið á skiltið. Já, sjáið unga manninn í 66° Norður auglýsingunni. Ímynd frelsis þrýst á bak við glæran vegg. Til staðar, en fjarverandi.

Allt í einu er ég ekki viss hvor yðar hefur samþykkt forlögin: Hið unga módel, frosið inn í augnablik, eður þér, sem eigrið um á milli gegnsærra skýla í stöðugri leit að nýjum áfangastað.

Sjáið til. Í annarri hendi dreg ég fram gamlan skiptimiða. Hann staðnæmist þar í augnablik. Síðan ríf ég hann í sundur með hinni hendinni. Sköpun, regla og tortíming, allt á sama miða!

Já, miðinn? Eitt sinn beið ég í sama kulda og þér. Ég man enn öryggi tímatöflunnar. Björt vagnljósin. Ánægjuna yfir því að standa í röð með gildan miða. Hlýtt bros vagnstjórans. Ó, einföldu tímar! Þegar öll svör rúmuðust í einni leiðabók.

En þessi skiptimiði hér, sem átti að tryggja heimleið mína frá Mjódd, rann út á meðan ég sötraði kaffi í Bakarameistaranum. Þetta var dagurinn sem skrifræðið snerist gegn mér. Dagurinn sem ég missti trúna á almenningssamgöngur.

Fyrst ásakaði ég sjálfan mig. Fyrir að fylgjast ekki með tímanum. Fyrir að panta Swiss Mocha með rjóma fimm mínútum fyrir brottför. Fyrir að kyngja ekki hraðar. En með hverjum brennandi sopa af kaffinu, fylltist bollinn jafnóðum af skömm. Ég hljóp út seinn og sveittur, en næsti vagnstjóri hristi höfuðið yfir ógildum miða.

Ég settist á bekkinn. Fólkið í skýlinu hló og benti. Miðinn féll úr hendi mér og sökk í vota stéttina. Vagnarnir virtust aka án númers, og enginn vegur vísaði heim.

Ég hafði allt mitt líf fylgt lögum og reglum samfélagsins. Beðið í köldum skýlum. Þrýst á bjölluna þegar röðin kom að mér. Ég hafði séð vagnstjórann neita öðru fólki um inngöngu. Ég hafði sjálfur skríkt og hneykslast úr upphituðu sæti elítunnar.

En nú varpaði sama kerfi mínum líkama á kalda og blauta stéttina. Ég, ósýnilegur frammi fyrir afskiptalausri Mjódd. Skilinn eftir. Hlekkjaður við endastöð, bíðandi eftir engu. Stundarnautn, orðin að eilífri smán.

En skyndilega kviknaði á auglýsingaskilti í vegarkantinum. Ég leit upp og sá þennan unga mann í íslenskri gæru sem horfði ekki á heiminn, heldur í gegnum hann. Ótti minn mætti æðruleysi í grænum anórakk. Ég fann til nektar minnar.

Mér varð ljóst að frelsið yrði aldrei stimplað á miða. Að sönnu frelsi yrði einungis framvísað með sviplausu bliki og vatnsheldum klæðum. Með því að sjá Strætó bs aðeins sem agnarlitla stoppistöð í samgöngukerfi eilífðar.

Ég hafði aldrei misst af vagninum. Vagninn missti af mér. Ég tók blautan miðann upp af stéttinni, en ég fann ekki lengur vansæmd hins ógilda manns. Nei, ég hafði lyft öðrum og dýpri miða. Miða sem enginn gat tekið frá mér. Miða blaktandi frelsis.

Ég veit að þetta hljómar of mikið. Ég beið eitt sinn á sömu stöð. En pírið augun í gegnum glerið: Án farþegans verður vagninn ekkert nema biðskýli á hjólum. Að keyra til eins staðar er að aka frá öðrum. Um leið og þér hættið að ferðast, verður biðin sjálf að áfangastað.

Þér kallið þetta þverstæðu, för án ferðalangs. Þér horfið á klukkuna, reiknið út seinkunina. Auðvitað. Ég ber fulla virðingu fyrir allri sannleiksleit.

En sjáið hvernig 66° Norður módelið horfir í gegnum mælingar yðar. Tíminn og vegurinn leysast upp í fjarrænu augnaráðinu. Á meðan þér króknið og skjálfið, rísa kinnbein hans upp úr kuldanum. Þetta er ekki deyfð, heldur djúp.

Þegar nánar er að gáð, eru ekki allir menn uppfullir af mótsögnum, sem þeir snúa sér undan í nafni skynseminnar? Haldið þér að allar hugsanir yðar og eðlishvatir renni í sama vagni? Hafið þér aldrei tekið strætó áður?

Skilningur vor er daufari en rafbirtan hérna. Annars veit ég ekki hvar vagninn endar og veröldin byrjar, þegar hvort tveggja snýst í hringi. Nei, leiðin er ekki línuleg, heldur dansar hún í kringum hið gamla og nýja. Vagnstjórinn fórnar höndum og fjarkinn rennur niður brekkurnar. Þetta er ekki akstur, þetta er samruni.

Þér strjúkið frostmóðuna af glerinu og þykist sjá heiminn. Ég man eftir tilfinningunni. Ég skóf sama hrím af rúðunni og hélt að ef ég gæti aðeins séð strætóinn, þá gæti ég stjórnað honum. Ég hafði byggt heila stoppistöð úr sjálfsblekkingu; gegnsætt glerbúr yfir heiminn.

Þér teljið stöðina hafa sannað gildið sitt. Flutt yður á milli staða. En þér sitjið þó enn í sama skýli. Hvort fóruð þér aldrei, eða færðist veröldin án yðar? Sjáið, ég sting handleggnum í gegnum hugsjónir yðar og veifa þar útrunnum skiptimiða. En kerfið sér ekki frelsi, heldur þörf á endurvinnslu.

Þér sléttið úr yðar eigin miða. Óttist þér upplausn? Sundrungu almenningssáttmála? Óþarfi! Þekkið þér ekki vagn frá vegi? Eins og ég sé það, er eina vitið að aka út úr þessu fáránlega hringtorgi. Þegar ég missti trúna á almenningssamgöngur, byrjaði ég að trúa á sjálfan mig. Á mína innri leiðabók.

Þér kannist við að vilja fara eitthvert, en hafna því um leið? Að neyðast til að hringja bjöllunni við Þverbrekku, þegar þér geymið heilu póstnúmerin innra með yður? Hvað ef þér gætuð ekki aðeins stigið niður úr vagninum, heldur upp úr sjálfu leiðakerfinu?

Enn gægist þér út úr skýlinu. Hann kemur ekki fyrr en klukkan slær, sama hve mikið þér andvarpið og glennið upp augun yfir úrinu. Leyfist mér að bæta ögn við ræðu mína?

Þegar þér hættið að streitast á móti sjálfum yður, sjáið þér að yður leyfist að vera bæði hér og þar. Kominn og farinn eins og ofurmennið á skiltinu. Hann hefur þegar runnið saman við náttúruna, en skilið svip sinn eftir á bak við frosinn skjöld, öðrum til eftirbreytni. Þetta er hin brotna helgimynd. Hin borgaralega náð.

Hvað segið þér? Að ég tali í mótsögnum? Þér síið enn orð mín í gegnum þunnan börk skynseminnar. Ræða mín er ekki höfnun á leiðakerfinu, heldur ferð sem rúmar bæði áætlun og óreiðu. Það er einmitt sú hreyfing, sem frelsar yður. Þér hafið ekki ferðast fyrr en þér nemið staðar.

Lítið upp. Skær ljós. Kunnuglegar drunur rjúfa kyrrðina. Fjarkinn!

Tíminn er naumur. Áður en ég sleppi yður í öruggar hendur vagnstjórans, vil ég afhenda yður þennan hráa skiptimiða. Sjáið, ljósið frá auglýsingunni varpar stóískum svip á miðann. Frosin værðin hefur umbreytt miðanum í glitrandi kort. Stígandi gufan minnir á reykelsi í kulinu.

Æ, takið þennan snjáða pappír úr höndum mér, þær bera ekki gegnsæja vigt hans lengur!

Krumpaður snefillinn er rakur af snjó og svita. Blekið hefur máðst, svo dagsetningin er með öllu ólesanleg. En þessi miði er hafinn yfir skræpótt sætamynstur. Hann boðar ekki andóf við kerfið, heldur lausn frá alvaldi þess. Þér eruð meira en rúmast á milli biðar og bjöllu. Rísið upp, þér eruð frjálsir ferða yðar!

Bíðið, ég þarf að ná andanum… Eins og ég segi… Stundum þarf að stöðva til að keyra áfram.

Jæja, dyrnar opnast og vagnstjórinn gneggjar yfir mælaborðið. Mér sýnist skýlið hafa snúist við, þegar sá sem beið er nú hinn, sem beðið er eftir.

En á milli stöðva, þegar vagnstjórinn sönglar með Léttbylgjunni, og forlögin taka um stýrið, munið eftir miðanum. Eftir listinni að bíða.

Óþarfi að faðma mig. Allt í lagi, en missið ekki af vagninum. Drífið yður áður en tárið frýs við glerið og móðan leggst yfir heiminn.

Góða ferð!